CoğrafyaÖSYM Klasik Soru4 dk okuma
Türkiye'nin Rüzgarları: KaSıP - SaKaL Şifresi ve Fön Etkisi
Kuzeyden ve güneyden esen yerel rüzgarların sıcaklık ve nem etkileri, Ege imbatı ve Doğu Karadeniz fön rüzgarı.
KPSS Pratik Coğrafya Yayın Kurulu| Fiziki Coğrafya & Klimatoloji Uzmanı
ÖSYM soru standartları ve 2026 Güncel Müfredat yasal mevzuat denetiminden geçmiştir.
Akademik Onaylı
KPSS Hafıza Tekniği & Akılda Kalıcı Şifre
KASIP (Kuzeydekiler) - SAKAL (Güneydekiler)
Karayel, Yıldız, Poyraz (Kuzey) / Samyeli, Kıble, Lodos (Güney).
Sınavda Doğrudan Soru Getiren Kilit Bilgiler
- 1Kuzey sektörlüler (Sıcaklığı düşürür): Karayel (KB), Yıldız (K), Poyraz (KD).
- 2Güney sektörlüler (Sıcaklığı artırır): Samyeli/Keşişleme (GD), Kıble (G), Lodos (GB).
- 3Etezyen: Ege Denizi üzerinden kuzeyden esen kuru rüzgardır.
- 4İmbat: Ege kıyılarında gündüz denizden karaya esen deniz meltemidir.
- 5Fön Rüzgarı: Dağı aşan havanın her 100 metrede 1°C ısınmasıdır (Rize mandalinası, Iğdır pamuğu fön ile yetişir).
Fön Rüzgarının Mikroklima Etkisi
Hava kütlesi dağ yamacı boyunca yükselirken her 200 metrede 1°C soğur; ancak arka yamaçtan aşağı inerken sürtünme nedeniyle her 100 metrede 1°C ısınır.
- Rize’de turunçgil (mandalina) yetişmesi fön karakteri sayesindedir.
- Iğdır Ovası’nda pamuk yetişmesi çevresindeki yüksek dağlardan inen fön rüzgarlarıyladır.
- Kışın karları aniden eriterek çığ ve sele neden olabilir.
Türkiye Yerel Rüzgarları Yön ve Sıcaklık Etkisi Karşılaştırması
| Rüzgar Adı | Esiş Yönü | Sıcaklığa Etkisi | Karakteristik Özelliği |
|---|---|---|---|
| Karayel | Kuzeybatı (KB) | Sıcaklığı belirgin düşürür | Kışın soğuk hava ve kar getirir, yazın serinletir. |
| Yıldız | Kuzey (K) | Sıcaklığı düşürür | Karadeniz üzerinden nem alıp kuzey yamaçlara yağış bırakır. |
| Poyraz | Kuzeydoğu (KD) | Sıcaklığı sert düşürür | Kışın ayaz ve dondurucu soğuk yapar, yazın serinletir. |
| Samyeli (Keşişleme) | Güneydoğu (GD) | Sıcaklığı çok artırır | Çöl kökenli, kurutucu, buharlaşmayı artırır. |
| Kıble | Güney (G) | Sıcaklığı artırır | Akdeniz üzerinden nem taşır, ılık hava dalgası yaratır. |
| Lodos | Güneybatı (GB) | Sıcaklığı artırır | Denizcileri etkiler, kar erimelerine ve soba zehirlenmesine neden olur. |
| Fön Rüzgarı | Yamaçtan aşağı | Her 100m’de 1°C artırır | Kurutucu, tarım ürünlerini erken olgunlaştırır. |
Resmi Mevzuat ve Akademik Kaynakça
- Meteoroloji Genel Müdürlüğü (MGM) İklim ve Rüzgar Verileri
- MEB Ortaöğretim Coğrafya Müfredat Kaynakları
- Prof. Dr. Sırrı Erinç - Jeomorfoloji ve Klimatoloji
ÖSYM Sınavı İçin Sıkça Sorulan Sorular
Lodos rüzgarı neden soba zehirlenmesine yol açar?
Güneybatıdan esen lodos sıcak ve basıncı düşüren bir rüzgardır; bacalarda ters hava akımı oluşturarak dumanın içeri basmasına sebep olur.
Pekiştirme Zamanı
Bu Konunun Testini ve Kartlarını İncele
ÖSYM soru kalıplarından oluşan 10 soruluk testi çözerek bilginizi kalıcı hale getirin.